اگر به تحلیل داده، گزارش‌سازی و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده علاقه‌مند هستید، یادگیری هوش تجاری یا BI  می‌تواند یکی از مسیرهای تخصصی پیش روی شما باشد. شروع این حوزه با تعداد زیادی ابزار و اصطلاح مختلف همراه است. به همین دلیل، از اولین سوال‌هایی که برای افراد تازه‌کار مطرح می‌شود این است که:

مسیر یادگیری هوش تجاری دقیقا از کجا شروع می‌شود و چه ابزارهایی را باید با چه ترتیبی یاد گرفت؟

اگر بخواهیم یک مسیر منظم برای یادگیری BI تعریف کنیم، بهتر است یادگیری را مرحله‌به‌مرحله پیش ببرید:

• یادگیری مفاهیم پایه پایگاه داده
• آموزش SQL Server و T-SQL
• یادگیری Power BI
• آشنایی با Data Warehouse
• آموزش SSIS و فرآیندهای ETL
• آموزش SSAS و مدل‌سازی تحلیلی
• اجرای یک پروژه جامع هوش تجاری
• آشنایی با  Power BI Report Server

این ترتیب کمک می‌کند هر مهارت را زمانی یاد بگیرید که دانش لازم را برای درک آن داشته باشید. در ادامه، مسیر یادگیری هوش تجاری را در ایران دیتا آکادمی بررسی می‌کنیم.

مسیر یادگیری هوش تجاری چقدر طول می‌کشد؟

زمان مورد نیاز برای یادگیری BI به سابقه، میزان تمرین و زمانی که روزانه اختصاص می‌دهید بستگی دارد. اگر روزانه حدود ۱ تا ۲ ساعت برای مطالعه و تمرین اختصاص دهید حدود ۸ تا ۱۲ ماه لازم است تا به نیروی متخصص تبدیل شوید. این عدد یک زمان تقریبی است و برای همه افراد یکسان نیست. برای مثال فردی که از قبل با SQL، تحلیل داده یا مفاهیم مرتبط آشنایی دارد، بعضی مراحل را سریع‌تر پشت سر می‌گذارد.

مرحله اول: یادگیری مفاهیم پایه پایگاه داده

قبل از اینکه سراغ SQL Server بروید، بهتر است ابتدا با ساختار پایگاه داده و نحوه سازمان‌دهی اطلاعات آشنا شوید. در این مرحله قرار نیست به یک متخصص مدیریت پایگاه داده تبدیل شوید. هدف این است که بدانید داده‌ها چگونه ذخیره می‌شوند، جداول چه ساختاری دارند و اطلاعات میان جداول چگونه به یکدیگر مرتبط می‌شوند. در شروع مسیر بهتر است با مفاهیم زیر آشنا شوید:

• Database چیست؟
• Table و Record چه هستند؟
• Primary Key و Foreign Key چیست؟
• Relationship بین جداول چگونه ایجاد می‌شود؟
• انواع Relationship چیست؟
• Normalization چیست؟
• View چیست؟
• تفاوت OLTP و OLAP چیست؟

درک این مفاهیم در ادامه مسیر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هنگام کار با SQL، طراحی مدل داده و Power BI بارها با آن‌ها مواجه خواهید شد.

اگر از صفر شروع می‌کنید، حدود ۱ تا ۲ هفته برای یادگیری مفاهیم اصلی کافی است. البته سرعت پیشرفت شما به زمان مطالعه و میزان تمرین نیز بستگی دارد.

مرحله دوم: آموزش SQL Server و T-SQL

بعد از اینکه ساختار پایگاه داده را شناختید، مرحله بعدی در مسیر یادگیری هوش تجاری، یادگیری SQL Server  و  T-SQL است. SQL به شما کمک می‌کند داده‌های موجود در پایگاه داده را استخراج، فیلتر، دسته‌بندی و تحلیل کنید. حتی اگر در آینده بیشتر فعالیت شما با Power BI  باشد، داشتن دانش مناسب SQL کاربردی خواهد بود. هدف این مرحله صرفا حفظ کردن دستورات SQL نیست؛ باید بتوانید با استفاده از Query به سوالات واقعی کسب‌وکارها پاسخ دهید. مباحث مهم در آموزش  SQL Serverعبارتند از:

• SELECT
• WHERE
• ORDER BY
• GROUP BY
• HAVING
• انواع JOIN
• Subquery
• CTE
• CASE
• توابع تاریخ
• توابع رشته‌ای
• Window Functions
• View
• Stored Procedure
• Function
• Index
• Transaction
• آشنایی با Query Optimization

برای فردی که از سطح مقدماتی شروع می‌کند، حدود ۴ تا ۸ هفته زمان می‌تواند برای یادگیری مباحث اصلی مناسب باشد. البته SQL را نمی‌توان تنها با مشاهده دوره آموزشی یاد گرفت. حل تمرین و کار با دیتاست‌های واقعی بخش مهمی از این مرحله است.

مرحله سوم: آموزش  Power BI

مرحله بعد برای مسیر یادگیری هوش تجاری پس از آشنایی با پایگاه داده و SQL، آموزش  Power BI است. پاور بی آی از ابزارهای مهم مایکروسافت است که از آن برای تحلیل داده و ساخت گزارش‌های تعاملی استفاده می‎شود. به همین دلیل بخش مهمی از مسیر یادگیری هوش تجاری را تشکیل می‌دهد. در آموزش‌ رایگان پاور بی آی مجموعه ایران دیتا آکادمی موارد زیر را فرا می‌گیرید:

• اتصال به SQL Server
• اتصال به Excel و سایر منابع داده
• Power Query
• Data Cleaning
• Data Transformation
• Data Modeling
• Relationship
• Star Schema
• Measure
• Calculated Column
• DAX
• Time Intelligence
• Slicer
• Drill Down
• Drill Through
• طراحی داشبورد
• اصول Data Visualization

برای یادگیری مباحث اصلی پاور بی آی و رسیدن به سطح قابل قبول، حدود ۶ تا ۱۰ هفته زمان در نظر بگیرید.

یادگیری بیشتر: آموزش تحلیل داده منابع انسانی با power Bi

مرحله چهارم: یادگیری Data Warehouse یا انبار داده

پس از یادگیری SQL  و Power BI، برای تکمیل برای مسیر یادگیری هوش تجاری، بهتر است با یکی از مفاهیم مهم معماری هوش تجاری یعنی  Data Warehouse  یا انبار داده آشنا شوید. در سازمان‌های واقعی، اطلاعات در یک منبع واحد قرار ندارند. در انبار داده، داده‌های مورد نیاز برای گزارش‌گیری و تحلیل جمع‌آوری و ساختاربندی می‌شوند. مهم‌ترین مفاهیم Data Warehouse به شرح زیر هستند:

• OLTP
• OLAP
• Fact Table
• Dimension Table
• Star Schema
• Snowflake Schema
• Grain
• Surrogate Key
• Slowly Changing Dimension
• طراحی Fact
• طراحی Dimension
• Data Mart

حدود ۳ تا ۵ هفته می‌تواند برای یادگیری مفاهیم اصلی و اجرای یک پروژه ساده زمان مناسبی باشد.

مرحله پنجم: آموزش SSIS و ETL

بعد از آشنایی با SQL Server و  Data Warehouse، می‌توانید سراغ  SSISبروید. SSIS  یا SQL Server Integration Services ابزاری برای انتقال و یکپارچه‌سازی داده‌ها در اکوسیستم SQL Server  است. در یک پروژه BI داده‌ها از منابع مختلف دریافت می‌شوند، روی آن‌ها عملیات لازم انجام شده و سپس در Data Warehouse قرار می‌گیرند. این فرآیند را با مفهوم ETL می‌شناسیم؛ یعنی:

• استخراج داده از منابع مختلف
• تبدیل و آماده‌سازی داده
• بارگذاری داده در مقصد

از جمله مباحث مهم این مرحله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• Control Flow
• Data Flow
• Connection Manager
• Data Source
• Data Destination
• Lookup
• Conditional Split
• Derived Column
• Aggregate
• Merge
• Union
• Variables
• Parameters
• Expressions

برای یادگیری بهتر  SSIS تمرکز روی ابزارها کافی نیست. بهتر است هم‌زمان یک پروژه واقعی یا شبیه‌سازی‌شده نیز انجام دهید. برای آشنایی با اصول SSIS و اجرای پروژه‌های معمولی، حدود ۴ تا ۶ هفته زمان لازم است.

مرحله ششم: آموزش SSAS و مدل‌سازی تحلیلی

پس از یادگیری Data Warehouse و  ETL، می‌توانید وارد مرحله SSAS یا SQL Server Analysis Services شوید. SSIS برای ایجاد مدل‌های تحلیلی و Semantic Model مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مرحله هدف این است که داده‌های موجود در انبار داده را به شکلی سازمان‌دهی کنید که کاربران بتوانند به‌سادگی آن‌ها را تحلیل کنند. مباحث مهم آموزش  SSASعبارتند از

• Tabular Model
• Semantic Model
• Relationships
• DAX
• Calculated Tables
• Calculation
• Row-Level Security
• Processing
• اتصال ابزارهای گزارش‌گیری به مدل

برای یادگیری مباحث اصلی SSAS حدود ۴ تا ۸ هفته زمان در نظر بگیرید. این مرحله نسبت به مباحث مقدماتی SQL یا Power BI پیچیده‌تر است؛ زیرا باید هم‌زمان مدل داده، DAX  و نیازهای تحلیلی کسب‌وکار را درک کنید.

مرحله هفتم: اجرای پروژه جامع هوش تجاری

تا اینجا با بخش‌های مختلف برای مسیر یادگیری هوش تجاری آشنا شده‌اید، اما یادگیری ابزارها به‌تنهایی به معنای توانایی اجرای یک پروژه BI نیست. در این مرحله باید تلاش کنید تمام مهارت‌هایی را که یاد گرفته‌اید در یک پروژه واحد به کار بگیرید. برای مثال فرض کنید یک شرکت فروشگاهی دارید که اطلاعات آن از منابع مختلفی مانند سیستم فروش، فایل‌های Excel و CRM دریافت می‌شود. می‌توانید فرآیند پروژه را به شکل زیر طراحی کنید:

منابع داده  → SQL Server → Data Warehouse → SSIS → SSAS → Power BI

ابتدا منابع داده را بررسی می‌کنید و ساختار Data Warehouse را طراحی می‌کنید. سپس با استفاده از SSIS داده‌ها را از منابع مختلف استخراج و تبدیل کرده و در انبار داده قرار می‌دهید. در مرحله بعد، مدل تحلیلی را با SSAS ایجاد می‌کنید و در نهایت Power BI را به مدل متصل کرده و داشبوردهای مدیریتی مورد نیاز را می‌سازید. در چنین پروژه‌ای، هر مرحله از مسیر یادگیری به مرحله بعدی متصل می‌شود.

برای اجرای یک پروژه آموزشی نسبتا کامل، حدود ۴ تا ۸ هفته زمان در نظر بگیرید.

مرحله هشتم: یادگیری Power BI Report Server

آخرین مرحله پیشنهادی این مسیر، آشنایی با  Power BI Report Serverاست. Report Server  برای سازمان‌هایی کاربرد دارد که می‌خواهند گزارش‌ها و زیرساخت BI خود را در محیط داخلی سازمان یا به‌صورت  On-Premise نگهداری کنند. در این مرحله می‌توانید با موضوعات زیر آشنا شوید:

• نصب Power BI Report Server
• پیکربندی
• انتشار گزارش
• مدیریت دسترسی کاربران
• مدیریت Folder و Report
• Data Source
• Refresh
• Security
• مدیریت گزارش‌های سازمانی

برای آشنایی اولیه و یادگیری قابلیت‌های اصلی، حدود ۱ تا ۳ هفته زمان می‌تواند کافی باشد. البته مدیریت حرفه‌ای محیط‌های سازمانی به دانش بیشتری در زمینه‌های سرور، امنیت، شبکه و زیرساخت نیاز دارد.

سوالات متداول

مسیر یادگیری هوش تجاری را از کجا شروع کنیم؟

بهتر است ابتدا مفاهیم پایه پایگاه داده و SQL را یاد بگیرید و سپس سراغ SQL Server و T-SQL بروید. بعد از آن می‌توانید  Power BI، Data Warehouse، SSIS  و SSAS را به‌صورت مرحله‌ای یاد بگیرید.

برای یادگیری هوش تجاری چقدر زمان لازم است؟

اگر روزانه حدود ۱ تا ۲ ساعت برای یادگیری و تمرین زمان بگذارید، رسیدن به سطح مناسب چند ماه زمان می‌برد. مدت دقیق یادگیری به سابقه قبلی، میزان تمرین و عمق مهارت‌هایی که دنبال می‌کنید بستگی دارد.

آیا برای یادگیری BI باید SQL بلد باشیم؟

بله، SQL  از مهارت‌های مهم در مسیر هوش تجاری است و برای کار با داده‌ها کاربرد زیادی دارد. با SQL می‌توانید داده‌ها را از پایگاه داده استخراج، فیلتر، ترکیب و تحلیل کنید.

آموزش SQL Server برای BI شامل چه مباحثی است؟

در SQL Server بهتر است مباحثی مانند Query نویسی، JOIN، GROUP BY، CTE و Subquery را یاد بگیرید. همچنین  Window Functions، View، Stored Procedure، توابع تاریخ و بهینه‌سازی Query اهمیت دارند.

آموزش Power BI چقدر طول می‌کشد؟

یادگیری مباحث اصلی Power BI ممکن است چند هفته زمان ببرد، اما برای تسلط به تمرین و اجرای پروژه‌های واقعی نیاز خواهید داشت. برای یادگیری بهتر باید روی مدل‌سازی داده، DAX، ساخت گزارش و طراحی داشبورد تمرکز کنید.

آیا باید قبل ازPower BI،SQL Server  را یاد بگیریم؟

لازم نیست قبل از Power BI به SQL Server مسلط باشید، اما آشنایی با پایگاه داده و SQL کمک‌کننده است. این دانش باعث می‌شود درک بهتری از منابع داده، Query  نویسی و مدل‌سازی داده داشته باشید.

SSIS  در هوش تجاری چه کاربردی دارد و در چه مرحله ای از برای مسیر یادگیری هوش تجاری است؟

SSIS  برای اجرای فرآیندهای ETL و انتقال، تبدیل و یکپارچه‌سازی داده‌ها استفاده می‌شود. برای مثال، می‌توان با SSIS داده‌های منابع مختلف را دریافت و برای استفاده در Data Warehouse آماده کرد.

SSAS  چیست و چه کاربردی دارد؟

SSAS  یا SQL Server Analysis Services برای ایجاد مدل‌های تحلیلی و Semantic Model استفاده می‌شود. این ابزار در پروژه‌های سازمانی برای مدل‌سازی و تحلیل داده‌های حجیم کاربرد دارد.

آیا یادگیری Power BI Report Server  برای مسیر یادگیری هوش تجاری ضروری است؟

خیر، برای شروع یادگیری و فعالیت در حوزه BI، تسلط به Power BI Report Server ضروری نیست. این ابزار برای سازمان‌هایی کاربرد دارد که به استقرار داخلی و On-Premises گزارش‌ها نیاز دارند.

بهترین برای مسیر یادگیری هوش تجاری برای تبدیل شدن به متخصص BI چیست؟

یک مسیر پیشنهادی می‌تواند شامل یادگیری SQL Server، Power BI، Data Warehouse، SSIS  و SSAS و سپس اجرای یک پروژه جامع BI باشد. در ادامه می‌توانید Power BI Report Server و مهارت‌های تخصصی‌تر مانند Data Modeling، DAX  و ETL را یاد بگیرید.

آیا برای یادگیری هوش تجاری باید برنامه‌نویسی بلد باشیم؟

برای شروع مسیر BI نیازی نیست برنامه‌نویس حرفه‌ای باشید، اما باید با ابزارهایی مانند T-SQL و DAX کار کنید. تمرکز BI روی کار با داده، تحلیل اطلاعات، مدل‌سازی و حل مسائل کسب‌وکار است.

آیا یادگیری Power BI به‌تنهایی برای ورود به بازار کار کافی است؟

Power BI  نقطه شروع مناسبی برای ورود به حوزه گزارش‌سازی و تحلیل است اما به‌تنهایی تمام مهارت‌های BI را پوشش نمی‌دهد. یادگیری SQL، Data Modeling، Data Warehouse، ETL، SSIS، SSAS و DAX می‌تواند درک کامل‌تری از فرآیندهای BI ایجاد کند.